Het dichterschap van Wim Kist: dichter bij Wim Kist

logoIdW

 Zijn hele leven heeft Wim Kist gedichten geschreven. Sonnetten, rondelen, haiku’s; vrije verzen. Voor hem was het een onmisbare vorm om – zoals hij het formuleerde – ook gevoelsmatig lezers bewust te maken van nieuwe elementen, die door de zeef van de rede vallen. In twee haiku’s verwoord:

logos+pathos:

en met de golven
verliezen wij het gewicht
in deze rede

bevrijdende werking van nieuwe elementen:

boven het kruiven
golft schuimend ons schateren
we zijn omgerold

Poëzie is er om je te laten omrollen, om je vrij te maken.

Zijn Muze, Els, zijn vrouw

Hoe het onderhuids begon, in toneelstuk “Bluf”, waarin zij beiden speelden, bezong Wim Kist in een sonnet:

Toneelrepetities voor “Bluf”

[…….]
zo vleien wij elkaar, maar op de planken
in onze rol: verruktheid moest je spelen
en het succes had ik aan jou te danken

we moesten, we mochten weken ’t leven delen
twee vissen in een glazen kom van klanken
die met hun zwijgen toch elkander strelen

Ze deelden het leven meer dan 60 jaar. Bij hun veertigste huwelijksdag zette hij in een haiku dat verbond in een verwachtingsvol perspectief:

hoor je de vogels
wat is het lang licht gebleven
straks straalt de avond

Rotterdam, Tweede Wereldoorlog

Hun diakonale werk in de verpauperde wijk Delfshaven in de Rotterdamse oorlogsjaren gaf hun geloof maatschappelijke en sociale lading:

De zeemansvrouwen

wie heeft je jaren onbevreesd zien sjouwen
per fiets en veel te voet door rotterdam
om, toen de oorlog hen de man ontnam
het lot te keren voor de zeemansvrouwen
[….]
de hongerwinter kwam, je kon ’t niet laten
en deed en gaf wat restte in je hand
een kleine herderin gaat langs de straten

Het bracht Wim Kist op een radicaal nieuw spoor. Wim Kist, de pionier. Die nieuwe wereld, Kerk&Wereld, Oud Poelgeest of paleis het Loo, waar Prinses Wilhelmina oecumenische conferenties hield, bezong hij geestig en beeldend:

Het gevierendeelde apostolaat

wij zitten met de brokken/zoete koek/borstplaat/i.p.v./apostolaat [….]
we smikkelen/zelf op wat/voor anderen/was bestemd
ik heb ze bij elkaar/geraapt/de a hier, de o daar, maar
u is de eerste letter/zetter ik zei u/u bent de eerste letter
let er op jongens en meisjes/de eerste letter is u niet a
leer de eerste letter u/upostulaat

Een leven in verwachting op een andere samenleving

Wim Kist is zijn opdracht trouw gebleven. In een van zijn meest persoonlijke gedichten gaf hij een inkijk in die worsteling. God en Christus zingt hij toe als “vriend” :

Mijn vriend

You see things as they are and you ask: “Why”
But I dream things that never were and I ask: “Why not?” (Poster V.S.)
[….]
Als ik verheugd verhaal
hoe levend jij je leven leidt,
dan zeggen mensen
dat je onnozel bent;
dat jij nog steeds geen weet hebt van de werkelijkheid;
van ‘s mensen onmacht tot het goede;
van de domheid en de honger; van de wreedheid en het lijden,
die er – nu eenmaal – zijn en altijd zullen blijven.
[..]
Mijn vriend,
je zei het mij:
“Doden zijn ze,
ongestorven doden,
die niet horen,
die niet zien;
niet beleven of vernemen,
dat wij mensen
– mensen wordend –
groeien naar een antwoord op onze eerste vraag:
ben ik mijn broeders hoeder?
[….]
Dat zei je mij,
mijn vriend.
Maar in je ogen
zag ik geest
en leven
en geluk.
Niet te geloven
maar ik zag het:
hoop.

De vormingswerkman

Dames en heren, zo spreekt Wim Kist tot ons; en sommigen onder u weten dat hij, eenmaal aan het woord, het woord niet snel teruggaf. Sterker nog, hij zou de kans gegrepen hebben er een vormingspresentatie van te maken: opsplitsen in beraadgroepen, rapporteren over de vragen die zijn leven en werk oproepen en plenair bespreken met pantomime en gedichten. Nog een keer: vormingswerk! In een speelse coda aan zijn dissertatie bracht hij indertijd 500 bladzijden theologie en sociologie terug tot 72 haiku’s, die de stadia van het vormingsproces beschreven. Tot slot laat ik er drie horen:

doel en de belofte

’t is nog de derde dag
de mens wordt uitgerold
als loper voor u

evaluatie-fase: gedragsverandering

voor het helder raam
zie ik mijzelf zuidwaarts gaan
mijn huid blijft achter

fase van het feest: slotavond

’s avonds in de hut
schatert het van verhalen
de alpen gloeien

Deze biografie schatert van verhalen. Dick de Jongh heeft voor zijn lezers een loper uitgerold naar het leven en de tijden van Wim Kist. En het dichterschap brengt die lezer nog dichter bij Wim Kist, mijn vader.

A.W. Kist

Mr. A.W. Kist was o.m. advocaat en directeur-generaal van de Ned. Mededingingsautoriteit.